hasiyetti-harapayemdar.docx

( 2-ساعات جانە 3-ساعات )
وقىتۋدىڭ باستى تۇيندەرى:
1. تەكىس مازمۇنىن بولەكتەرى بويىنشا يگەرىپ جان -جاقتىلى تالداۋ جاساۋ.
2. گۇل مەن قىراننىڭ ادەبي شىعارماداعى ورنى مەن سيمۆولدىق ءمانىنءتۇسىنۋ.
3. شىعارمانىڭ جازىلۋ ەرەكشەلىگى.
ماقسات:
مازمۇندىق بولەكتەر بويىنشا تالداپ، اۆتوردىڭ ايتپاقشى ويىن تۇسىنۋ
تالاپ:
مازمۇندىق بولەكتەر بويىنشا تالداپ، اۆتوردىڭ ايتپاقشى ويىن تۇسىنۋ، وسى بارىستا قازاق حالقىمىزدىڭ قانداي ەرەكشەلىگى كورنەكتىلەنگەندىگىن تاۋىپ شىعۋ.
ماڭىزدى تۇيىن:
شىعارمانىڭ ايتار ويىن جەتە تانۋ.
قيىن ءتۇيىن:
اۆتوردىڭ جازۋشىلىق شەبەرلىگىنەن ءنار الۋ.
سەزىمدىك تاربيە:
. 1ورتا تاربيەسى <<جەر-انانى>>قورعاۋ تانىمىن ءوسىرۋ.
2. بولاشاقتا قانداي اتاق-ابىرويعا كەنەلسەدە ۇستازىن، اتا-اناسىن، تۋعان جەرىن، انا مەكتەبىن ەسىنەن شىعارماۋ كەرەكتىگىن سەزىندىرۋ.
وقىتۋجوباسى:
1. وقۋشىلاردى گرۋپپالاربوينشا تالداۋعا، دەربەس وي جۇگىرتۋگە، سويلەۋگە، جەتەكشىلىك ىستەپ، قورتىندىلاۋ ارقىلى وقىتىلادى.
2. ساباققانادا تەكىستى مانەرلەپ وقۋ بارىسىندا ءتۇسىنۋ، ابزاتىستارىن ايىرىپ، بولەگىن ايقىنداۋ.
3. وقۋشىلار الدىن- الا وقىپ كەلگەن دايىندىعىمەن ابزاتىستاردى سويلەپ، بولەكتەر تۋرالى تالقى جاسايدى. مۇندا، تۇتاس ساباق مازمۇنىن تولىق ەستە ساقتاۋ تالاپ ەتىلەدى
جاڭا ساباققا باستاۋ
1).تەكىستە<<قاسىيەتتى قاراپايىمدار>>دەپ نەلەردى ايتىپ وتىر؟
2) گۇل نەنىڭ سيمۆولى؟
①سۇلۋلىقتىڭ②جاستىقتڭ ③دوستىقتڭ ④انا مەيرىنىڭ وسىلاردىڭ قايسىن ايتسادا بولادى.
قىران قۇس نەنىڭ سيمۆولى؟
①ەرلىكتىڭ ②باتىرلىقتىڭ، قىراعىلىقتىڭ سيمۆولى.
وسى ساباقتىڭ ەكى بولەك ەكەنىن تۇراقتاندىرعاننان كەيىن، بولەك مازمۇنىن تومەندەگى سۇراۋلار نەگىزىندە يگەرۋ.
ءبىرىنشى بولەكتە اۋەلى، گۇلدىڭ ماڭىزدىلىعىن قالاي كورنەكتىلەندىرگەن؟ بۇل ءۇشىن گۇلدىڭ سيمۆولدىق ءمانى نە؟ كوركەم ادەبيەتتەگى ورنى قانداي؟ ءساني ۇلتىنىڭ گۇلگە قۇشتارلىعى، قازاق ۇلتىنىڭ گۇلگە قۇشتارلىعى سىندى شاعىن سۇراۋلار ارقىلى ىزدەنىس جاساسا، سوڭىندا توپىراق نە ءۇشىن گۇلدەن دە سۇلۋ بولادى؟ تۋراسىندا سويلەسە ءبىرىنشى بولەك اشىلادى.
ەكىنشى بولەكتە قىران ارقىلى تۇعىر مەن شالدى نەگە قاسيەتتى قاراپايىم دەيمىز؟ تۋراسىندا وي جۇگىرتۋ. مۇنى ءبىلۋ ۇشىن، "مەننىڭ" اكەسى 《اقيىقتى》 قالاي باپتادى؟ وسى قۇس كەيىن قانداي بولدى؟ قازاق، جۇيەدەن مەننىڭ اكەسى قىرانعا نەگە قۇشتار بولدى؟ دەگەن سۇراۋلار ارقىلى ىزدەنىس جاساۋ.
2 . تالقىلاۋ جانە ىزدەنىس جاساۋ
1).اۆتور گۇلدىڭ سيمۆولدىق ءمانىمەن كوركەم ادەبيەتتەگى ورنىن قالاي بەينەلەيدى؟
بۇل سۇراۋعا وقۋشىلار 2-ابزاتىستى سويلەپ بەرسە بولادى.
مۇندا وقۋشىلارعا گۇلدىڭ سيمۆولدىق ءمانى كەڭ كولەمدى ەكەنىن، ال كوركەم ادەبيەتتە ورنىنىڭ جوعارى ەكەنىن ەسكەرتۋ.
2).ءساني ۇلىتىنىڭ گۇلگە قۇشتارلىعىن نە ارقىلى بەينەلەيدى؟
وقۋشىلار 4-ابزاتىستى سويلەسە بولادى. مۇندا اۆتورقازاق <<عاشىقتىق جىرلارىنداعى>><<قوزى-كورپەش بايان سۇلۋ>>داستانىنداعى بايان سۇلۋدى اۋىزعا الادى، ءساني ۇلىتىنىڭ بايان سۇلۋى اتالاتىن اشمانىڭ اۋىلىنا بارعانىن ونداعى ءبىر قىزدىڭ جالپى تۇلعاسىنداعى گۇلگە ورانعان ەرەكشەلىك ارقىلى تۇتاس ءساني ۇلتىنىڭ گۇلگە قۇشتارلىعىن اشقانىن تۇراقتاندىرۋ.
3).قازاق ۇلتىنىڭ گۇلگە قۇشتارلىعىن قالاي بەينەلەيدى؟
وقۋشىلار7-ابزاتستى سويلەسە بولادى.
وقۋشىلارعا وزدەرى ادەتتە بايقاي بەرمەيتىن، نازار اۋدارمايتىن ءوز ۇلتىمىزدىڭ گۇلگە قۇشتارلىعىن شىنايى تانىتۋ. سايىن ساحارادا تىرشىلىك ەتكەن اتا-بابالارىمىز ءوز مەكەنىن گۇلگەبولەپ، ورتانى، تۋعان مەكەندى كوز قاراشىعىنداي قورعاي بىلگەندىگىن، كوك ءشوپ اتاۋلىنى جۇلۋعا تيم سالعان، كوركەمدىكتى سۇيگەن، كوركەمدىكتەن ءلازاتتانعان، سوندىقتان،بارلىق ءۇي جيھازدارىن گۇلمەن كەستەلەپ كەلگەندىگىن ەرەكشە ەسكەرتىپ ءوتۋ.
بۇدان باسقا موڭعۇل ۇلتىندادا وسىنداي ەرەكشەلىك بارەكەنىن ءبىلدىرۋ.
4). 8 -ابزاتىستا اۆتورگۇلدەن دە سۇلۋ نارسە بار دەيدى ول نە؟ ونى قالاي دالەلدەدى؟
اۆتوردىڭ بايىمداۋىنا نەگىزدەلىپ گۇل قانشا كوركەم، سۇلۋ بولعانىمەن ونىڭ توپىراقسىز كۇنى جوق، توپىراق گۇل تىرلىگىنىڭ تايانىشى دەگەنگە كوزجەتكىزۋ.
5). 9-ابزاتىستا اۆتوردىڭ <<ءبىراق ءبىر ءۇمىتىم بار، سوندا (گۇلدى گۇل قىلعان توپىراق)دەگەندى ۇمىتپاعايسىڭ>> دەگەن ءسوزنىڭ، ءمانى نە؟
اۆتور موينىندا گالستوگى بار بالعىن قىز ارقىلى ايتپاعى بىرەۋ ارقىلى مىڭعا تاربيە بەرۋ. بۇل مىندەت بۇل جەردەگى<<اكەگە>>تاپسىرىلۋى دا جازۋشىنىڭ شەبەرلىگى. ءارى اتا-انا ءوز ۇرپاعىنا جاۋاپكەرلىكپەن قاراپ تاربيەلەۋىن ەسكەرتۋ، ال ۇرپاقتار ءوزىن ءوسىپ-جايقالىپ كەلە جاتقان شوق-شوق گۇل دەپ سەزىنىپ، بولاشاقتا قانداي اتاق-ابىرويعا كەنەلسەدە، ءبىلىم بەرگەن ۇستازىن،باعىپ-باپتاعان اتا-اناسىن، كىندىك كەسكەن تۋعان جەرىن،انامەكتەبىن ەستەن شىعارماۋ تۋرالى تاربيە بەرەدى.
وسىندا جاسىرىن جاتقان تاعى ءبىر تاربيە <<جەر-انا>>نى قورعاۋ-اتا دءاستۇرىمىزەكەنىن ىشكەرلەي تانىپ جەتۋىنە جەتەكشىلىك جاسالادى.
6) ەكىنشى بولەك:"مەننىڭ"اكەسى قانداي ادام ەدى ؟ بۇركىت بالاپانىن قالاي باپتادى ؟
وقۋشىلار 11- ابزاتستان سويلەسە بولادى ، مۇندا قازاق حالقى ناعىز قىرانعا قانداي اتتارقوياتىندىعىن وزدەرىنىڭ ەستىگەنى بويىنشا ايتىپ بەرسە بولادى . ايتالىق : اقيىق ، قاندى كوز ، مۇز بالاق ت ، ب لاردى ايتسا بولادى .
7) قولبالا قۇس كەيىن قانداي بولادى؟ كەيىنگى تاعدىرى نەمەن تىنادى ؟
قولبالا قۇس كەيىن قالت كەتىرمەيتىن قىران بولدى،كەيىن ءبىرجولعى ساياتتا ءۇلىڭگىر كولىنە ءتۇسىپ ءولدى.
8) وسى قىران <<مەنگە>> قانداي اسەر ەتتى ؟
بالا جۇرەگىندە <<قىرانداي قىرپۇلى بولسام >> دەيتىن اسىل ارمان تۋدى دەگەندى ايتۋعا جەتەلەۋ.
9) قۇسقا نەگە قۇمار بولدى ؟ دەگەن سۇراۋعا قالاي جاۋاپ بەرەدى ؟
مۇندا وقۋشىلار قازاقتىڭ اڭشىلىقتى بايۋدىڭ ، جەكە مۇددەنىڭ كاسىبى ەتپەگەنىن ، بەرەكە _ بىرلىكتىڭ دانەكەرى بولعانىن ، ەندى ءبىر جاعىنان ءوزىننىڭ نەشە عاسىرلىق تاريحىندا جاۋگەرشىلىكتەن دامىل تاپپاعان قازاق حالقىنا كەرەگى جالاۋ كوتەرىپ ، حالقىنا قورعان بولىپ ، ەلىن قورعايتىن ەرلىك ەدى . قىران سول ەرلىكتىڭ سيمۆولى ، قىران ۇرپاقتى سول ەرلىككە باۋلۋدىڭ ۇلگىسى ەكەنىن ءتۇسىنىپ الۋىنا جەتەكشىلىك جاسالادى.
10) 16- ابزاتسىتا اۆتور نەنى قورتىندىلايدى ؟
وقۋشىلار 16- ابزاتىستى سويلەيدى ، بۇل اۆتوردىڭ يدەياسى بولىپ قىران ، تۇعىر ، اكەسى ، ءوزى تۋرالى قايتالاي تولعانىپ ،ءوزىنىڭ قىرانعا قۇشتارلعى اكەسىنەن باستاۋ العاندىعىن ، ال قىران قانشا قىرپۋلى ، قانشا قاھارلى بولعانىمەن ، ونىڭ ۇشىپ شىققان بەسىگى تۇعىر ، تۇعىردى جاساعان ، قىراندى باۋلىعان ، بابىنا كەلتىرگەن مەنىڭ اكەم، الگى كوزگە قوراش شال دەگەن وي قورىتادى دا ، <<اقيىقتى >> باۋلىعان شال مەن <<اقىيقتى>>ۇشىرعان تۇعىردىڭ قاجىرلى قاراپايىم قاسيەتتەرىن ماداقتايدى . ەندى ءبىر جاقتان ، اكەسىنىڭ << اقيىق >> ارقىلى <<مەندى >> تاربيەلەۋدەگى كومەسكى كۇشىدە مەن مۇندالاپ تۇر ، << بالاپان ۇيادان نەنى كورسە ، ۇشقاندا سونى الادى >> دەگەندەي ، بالاكەزىندە اكەسى باۋلىعان قىراننان ۇلكەن شابىت العان ، بالا جۇرەگىنە قىرانداي قىرپۋلى بولسام دەيتىن اسقاق ارمان ۇيالاۋىنا جاسىرىن سەبەپشى بولعاندىعى ارقىلى اتا _ بابالارىمىزدىڭ ۇرپاق تاربيەلەۋدەگى بوگەنايى بولەك ەركشەلگىن تانىتۋ.سونداي-اق اۆتوردىڭ اتا-اناسىنا ، كىندىك قانى تامعان تۋعان اۋىلىنا ، ءبىلىم بەرىپ قاناتتاندىرعان انا مەكتەبىنە دەگەن سۇيسپەنشىلگى مەن بورىشتارلىق سەزىمى ارقىلى ۇرپاقتارعا تاربيە بەرەتىنىن تانىتۋ .
11) شىعارمانىڭ جازىلۋ ەرەكشەلىگىنەتالداۋجاساۋ:
وقۋشىلاردى شىعارماعاقايتالايءۇڭىلدىرىپ تومەندەگى تۇيىندەردى بايقاۋىناجەتەكشىلىك جاسالادى:
(1) اۋەلى شىعارمانىڭ قۇرىلىسنداعى ىقشامدىلىق پەن مازمۇن جىگى ايقىن،ءسوز-سويلەمدەرى مەن ابزاتىستارىنىڭ ءبىر- بىرىمەن تىعىزقابسىپ ، ەگجەي _ تەگجەيلىك پەن ىقشامدىلىقتى ۇشتاستىرىپ مازمۇن شەبەرلىكپەن تەرەڭدەتىلگەن ەرەكشەلگىن بايقاۋ .
(2) ءتىل قولدانۋداعى قاراپايىم حالىق تىلىنەن اسىرەسە بايىرعى سوزدەردەن پايدالانۋى مەن كوركەمدەۋ امالدارىنان تەڭەۋ،ايقىنداۋىش،الماسترۋ،سالسترۋلاردان ۇتىمدى پايدالانىپ ويعا كورىك، سوزگە ەرشمدىلىك تۋعىزعان ەرەكشەلىگىن بايقاۋ.
(3) اۆتوردىڭءومىردى تەرەڭ باقىلاپ،بايقاپ،زەردەلەپ،ومىردەگى ادام ەسكەرە
بەرمەيىتن وسنداي قاراپايىم ىستەردەن ۇلكەنءمان تۋعىزا العان شەبەرلىگنەن
ءنارالۋ.
12. ساباققانادان شاعىن قورتىندى
شىعارماعا نەگە قاسىيەتتى قاراپايىمداردەپ تاقىرىپ قويىلعان؟
گۇل قانشا كوركەم، سۇلۋ بولعانىمەن ونىڭ توپىراقسىز كۇنى جوق، توپىراق گۇل تىرلىگىنىڭ تايانىشى .
اقيىق قانشا قىران ، قانشا قىرپۇلى قانشا قاھارلى بولعانىمەن ، ونىڭ ۇشىپ شىققان بەسگى ، قايتىپ قونار مەكەنى _ تۇعىر ، الگى مىقىرايعان تۇعىر ؛ ونى باۋلىعان ، بابىنا كەلتىرگەن مەنىڭ اكەم _ الگى كوزگە << قوراش شال>> تۋراسىندا سويلەپ قورتىندى شعارىلادى .
تاپسىرما :
1).ساباقتى قايتالاي تولىق وقىپ جاتتىعۋ ورىنداۋ.
2).ومىردە قاراپايىم نارسەلەردە ، قاراپايىم ادامداردا كوپ ، ولار وزدەرىنىڭ سونداي ءبىر قاراپايىمدىلىعىمەن باسقالارعا ۇلگى-ونەگە بولادى ، اۋەلى ەرەن ىزگىلىك تانىتادى ، ۇرپاقتارعا تاربيە ۇرىعىن شاشادى . ەندەشە ، ءوز توڭىرەكتەرىڭنەن وسىنداي ۇلگىلەردى بايقاپ-باقىلاپ ، سولار تۋرالى قالام تەربەپ كورىڭدەر .
قايتىمدى اڭىس: