1、1. buddhakṣetrapariśuddhinidānam Parallel Devanagari Version: १. बुद्धक्षेत्रपरिशुद्धिनिदानम् āryavimalakīrtinirdeśo nāma mahāyānasūtram 1. buddhakṣetrapariśuddhinidānam namaḥ sarvātītapratyutpannānāgatebhyo buddhabodhi- sattvāryaśrāvakapratyekabuddhebhyaḥ | evaṁ mayā śrutam-eakasmin samaye b
2、hagavān vaiśālyāṁ viharati sma āmrapālīvane mahatā bhikṣusaṁghena sārdham aṣṭābhirbhikṣusahasraiḥ, sarvairarhadbhiḥ kṣīṇāsravairniḥkleśairvaśībhūtaiḥ suvimuktacittaiḥ suvimuktaprajñairājāneyairmahānāgaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyairapahṛtabhārairanuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṁyojanaiḥ sabhyagāj
3、ñāsuvimuktacittaiḥ sarvacetovaśitāparamapāramitāprāptaiḥ | dvātriṁśadā ca bodhisattvasahastraiḥ sārdham-abhijñānābhijñātairbodhisattvairmahābhijñāparikarma- niryātairbuddhādhiṣṭhānādhiṣṭhitairdharmanagarapālaiḥ saddharmaparigrāhakairmahāsiṁhanādibhirdaśadikṣu sugarjitanādairanadhyeṣitaṁ sarvasattv
4、ānām kalyāṇamitrabhūtaistriratnagotrānācchedyakāribhirnibṛtamārapratyarthikaiḥ sarvaparapravādyanabhibhūtaiḥ smṛtibuddhyavabodhasamādhidhāraṇīpratibhānasampannaiḥ sarvāvaraṇaparyutthāna-vigatairanāvaraṇavimokṣa upasthitairanācchedyapratibhānairdānadamaniyamasaṁyamaśīlakṣāntivīryadhyānaprajñopāyakauś
5、alyapraṇidhāna-balajñānapāramitāniryātairanupalabdhidharmakṣāntisamanvāgatairavaivartikadharmacakrapravartayadbhiralakṣaṇamudrāmudritaiḥ sarvasattvendriyajñānakuśalaiḥ sarvaparṣadanabhibhūtasya baiśāradyena bikrāmibhirmahāpuṇyajñānasaṁbhārasaṁcitavadbhiḥ sarvalakṣaṇānuvyaṁjanālaṁkṛtakāyairvariṣṭharū
6、padhāribhiścālaṁkārāpagataiḥ sumerūnnataśikhara iva yaśaḥkīrtyabhyudgatairvajradṛḍhādhyāśayena buddhadharmasaṁghe'bhedyaśraddhāpratilabdhairdharmaratnaraśmyā'mṛtavṛṣṭiṁ supravarṣayadbhiḥ sarvasattvānāṁ śabdavāgaṁgasvaraśabdaviśuddhyupetasvarairgambhīradharmapratītyasamutpāde pratipadyāntānantadṛṣṭiv
7、āsanānāṁ saṁdhisamantacchedairnirbhayasiṁhasadṛśairghoṣābhinirnādibhirmahādharmameghasvaranādibhiḥ samavisamadharmasamatikrāntairdharmaratnasya prajñāpuṇyasaṁbhārasamudāgamasya mahāsārthavāhaiḥ; utthāpanasya ca śāntasūkṣmaślakṣṇasya ca durdṛśasya duravagāhyasya dharmasya naye vicakṣaṇaiḥ; sarvasattv
8、āgamanirgamasattvāśayagatyanupraveśa jñānaviṣayasamarpitaiḥ; asamasamabuddhajñāne'bhiṣekeṇābhiṣiktairdaśabala vaiśāradya āveṇikabuddhadharme (ṣva-) adhyāśayena pratipannaiḥ; sarvāpāyabhairavadurgati binipātabhayasya parikhāyā uttīrya, saṁcintya sambhavasya gatyutpattideśikairmahāvaidyarājaiḥ sarvasa
9、ttvavinayasya vidhividvadbhiḥ sarvasattvānāṁ sarvakleśarogāvabodhaiḥ; yathāyogaṁ dharmabhaiṣajyayuktisuprayuktavadbhirguṇānant ākarasamarpitairanantabuddhakṣetrāṇi guṇavyūhena svālaṁkṛtavadbhiramoghadarśanaśravaṇairabandhyapādotsargaiḥ; koṭinayutaśatasahasrāprameyakalpe(ṣva-)pi guṇān parivarṇayet, g
10、uṇaugho'nanto'dhigataḥ | tadyathā- samadarśināma bodhisattvena ca samāsamadarśinā ca samādhivikurvitarājena ca dharmeśvareṇa ca dharmaketunā ca prabhāketunā ca prabhāvyūhena ca ratnavyūhena ca mahāvyūhena ca pratibhānakūṭena ca ratnakūṭena ca ratnapāṇinā ca ratnamudrāhastena ca nityapralambahastena
11、 ca nityotkṣiptahastena ca nityatapasā ca nityanandahāsendriyeṇa ca prāmodyarājena ca devarājena ca praṇidhānavyasanānuprāptena pratisaṁvitprasādhanaprāptena ca gaganagaṁjena ca ratnapradīpadhareṇa ca ratnavīreṇa ca ratnanandinā ca ratnaśriyā cendrajālena ca jālinīprabheṇa cānupalabdhidhyānena ca pr
12、ajñākūṭena ca ratnamuktena ca mārahantrā ca vidyuddevena ca bikurvaṇarājena ca nimittakūṭasamatikrāntena ca siṁhagarjitābhyavaghoṣaṇasvareṇa ca giryagrasamudghātarājena ca gandhahastinā ca gandhakuṁjaranāgena ca nityodyuktena cānikṣiptadhureṇa ca pramatinā ca sundarajātena ca padmaśrīgarbheṇa padmav
13、yūhena cāvalokiteśvareṇa ca mahāsthāmaprāptena ca brahmamajālakena ca ratnaśvetāsanena ca mārajitā ca samakṣetrālaṅkāreṇa ca maṇiratnacchatreṇa ca maṇicūḍena ca maitreyeṇa ca mañjuśrīkumārabhūtena ca tairityādibhirdvātriṁśadā bodhisattvasahasraiḥ (sārdham) catuṣka mahādvipāśoka-(nāma)-nāmalokadhāto
14、rbrahmaśikhyādayo daśasahasram brahmaṇāṁ bhagavato darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya cāgatāḥ | te'pi tasyāṁ parṣadyeva saṁnipatitāḥ | nānācatuṣkamahādvīp(ebhyo)'pi dvādaśasahasraṁ śakrāṇām āgatam | te'pi tasyāṁ parṣadyeva saṁnipatitāaḥ | evam anyacca maheśākhyamaheśākhyā brahmā kauśi
15、kaśca lokapāladevanāgayakṣagandharvāsuragarūḍakinnaramahoragā api tasyāṁ parṣadyeva saṁnipatitā abhūvan | evameva catuṣpariṣad bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā api tatra saṁnipatitā āsuḥ | atha bhagavāṁśrīgarbhe siṁhāsane niṣaṇṇo'nekaśatasahasraparṣadā parivṛtaḥ puraskṛto dharma deśayati sma | sumerūriv
16、a parvatarājaḥ samudrābhyudgataḥ sarvāḥ parṣado'bhibhūya bhāsate tapati virocate sma śrīgarbhe sihāsane niṣaṇṇaḥ| tato licchavikumāro ratnākaro bodhisatvo licchavikumārāṇām pañcaśatamātrañca saptaratnacchatraṁ samādāya, vaiśālyā mahānagaryā niśvarya, yenāmrapālīvanaṁca yena bhavavāṁstenopasaṁkrāntā
17、aḥ| upasaṁkramya bhagavataḥ pādayoaḥ śirasā vanditvā, bhagavati saptakṛtvaḥ pradakṣiṇīkṛtya te ratnacchatraṁ yathā dhāriṇo bhagavantam abhitrāyante sma| abhipālayitvaikānte sthuaḥ | tāni niryātitāni ratnacchatrāṇi samanantaraṁ sadyo buddhānubhāvenaikībhūtvā, tena ratnacchatreṇāyaṁ sarvatrisāhasrama
18、hāsāhasralokadhātuaḥ saṁchāditaḥ pratibhāti sma | sa trisāhasramahāsāhasralokadhātupariṇāhaśva tasyaiva mahāratnacchatrasya madhye prabhāsito('bhūt) (ye)'smin trisāhasramahāsāhasralokadhātau kecana(parvatāḥ)- syuaḥ sumeruḥ parvatarājaśva himavantaparvataśca mucilindaparvataśva mahāmucilinda parvataś
19、ca gandhamādanaśca ratnaparvatacca kālaparvataśca cakravāḍaśca mahācakravāḍaśca-sarve te'pi tasyaiva mahāratnacchatrasya madhye prabhāsitā(abhūvan) | yadasmin trisāhasramahāsāhasralokadhātau kiṁcij (jala) syāt mahāsamudrasarastaḍāgapuṣkaraṇīnadīkunadīpalvalanimnaṁ-sarvam tadapi tasyaiva mahāratnacch
20、atrasya madhye prabhāsitam (abhūt) | asmin trisāhasramahāsāhasralokadhātāvādityacandravimānāśva tārakārūpāṇi devabhavanāni ca nāgapurāṇi ca yakṣagandharvāsuragaruḍakiṁnaramahoragāvāsāśva caturmahārājaprāsādāśva grāmanagaranigamarāṣṭrarājadhānyo yāvatakāḥ syuḥ; sarvāstā api tasyaivaikākino mahāratnac
21、chatrasyābhāsaṁ gacchanti sma | daśadigloke bhagavatām buddhānāṁ yā dharmadeśanotpannā, sā'pi tasmādekākino mahāratnachatrān nirgate svare nadati sma | atha bhagavato'smin evaṁ rūpe mahāprātihārye dṛṣṭe, sā sarvāvatī parṣadāścaryaprāptā'bhūt | tuṣṭodagrāttamanāḥ pramuditā prītisaumanasyajātā tathāg
22、atam abhivandyānimiṣābhyāṁ netrābhyāṁ paśyatyasthāt| tato ratnākaro licchavikumāro bhagavata idaṁ evaṁ rūpaṁ mahāprātihārya dṛṣṭvā, dakṣiṇaṁ jānumaṇḍalaṁ pṛthivyāṁ pratiṣṭhāpya, yena bhagavāṁstenāṁjaliṁ praṇamya, bhagavantam ābhirgāthābhirabhyanandat- "viśālanetra śuddharucirapadmadalavat | śubhāb
23、hiprāya śamathapāragata paramaprāpta || kuśalakarmācitavanaprameyaguṇasāgara | namastubhyaṁ śramaṇāya śāntimārgasaṁniśritāya || puruṣavṛṣabhasya yūyannāyakasyarddhividhim paśyata | sugatasya sarvāṇyapi kṣetrāṇi pravaravyaktāni dṛśyante|| tava dharmakathodārāmṛtagā |tāni sarvāṇyasmin gaganatale dṛśya
24、nte || tavottamadharmarājyam idam, dharmarāja | jinena ca jagadbhayo dharmadhanam pradalitam|| dharmaprabhedanavijñāya paramārthasaṁdarśakāya | dharmeśvarāya dharmarājāya tubhyaṁ śirasā namaḥ || 'astināstya pagatāḥ sarva ime dharmā hetūn pratītyasamutpannāḥ | eṣvātmavedakakārakā na santi | kuśalapāp
25、akarma kiṁcidavipraṇāśam' iti vacanenopadarśayasi || tvayā munīndra, mārātibalabalaṁ saṁjitya | paramapraśāntabodhyamaraṇakṣemaṁ prāptam || tattatra nirvedanacittamano'pracāraiaḥ | sarvatīrthikakugaṇairajñātam || adbhutaṁ dharmarājadevamanuṣyāṇāmabhimukham | triparivarta bahvākāraṁ praśāntasvabhāvav
26、iśuddhaṁ dharmacakraṁ pravartayasi | tadanantaraṁ triratnam upadiśyate || ye dharmaratnena suvinītāḥ | te'vitarkā nityapraśāntāḥ || tvaṁ hi jātijarāmaraṇāntago vaidyo varaḥ | aprameyaguṇasāgarāya śirasā namaḥ || satkārasukṛtaissumerurivāprakampyaḥ | śīlavatsu ca duḥśīleṣu ca samam maitrī || samatāsa
27、ṁprasthito manaśvākāśavat | asmai sattvaratnāya kuryāt pūjānna kaḥ ? mahāmune imā hi parṣadaḥ saṁnipatitāḥ | tava mukhaṁ suprasādamanasā prekṣante|| sarvairapi jinaḥ svābhimukhe dṛṣṭaḥ | taddhruvam jinasyāveṇikabuddhalakṣaṇam || bhagavata ekavāk pravartitā, paraṁ tu (sā) | parṣadbhirnānāvākṣu vijñāy
28、ate|| vijñāyate sarvajagatā svakārtho yathā | taddhruvam jinasyāveṇikabuddhalakṣaṇam|| tenaikavāksvavaghoṣaṇakāryeṇa| kecit vāsanāparibhāvitāḥ kecit pratipannaḥ|| (yā) vimatyākāṁkṣāḥ, tā nāyakaḥ pratiprasrabhbhayati ma | taddhruvam jinasyāveṇikabuddhalakṣaṇam|| daśabalanāyakavikrāmiṇe tubhyaṁ namaḥ
29、 namaste'bhayāya bhayavipramuktāya|| āveṇikadharmānavasyaṁ supratipannāya | sarvajagannetre tubhyaṁ namaḥ | namaḥ sarvasaṁyojanabandhanacchedakāya|| pāragatāya sthalasthitāya namaḥ | khinnajagattārakāya tubhyaṁ namaḥ | namaḥ saṁsāraprabṛttyām apratiṣṭhitāya|| sattvagatisaṁprasthitaḥ sarvasahacaraḥ
30、 paraṁ tu (te) sarvagativimuktamanaḥ|| pariśuddhapadmamudake jātamudakena paryanupaliptam | munipadmena śūnyatā bhāvitā dhruvam|| sarvākāranimittāni saṁpravāntāni | tvaṁ kasmiṁśvit praṇidhānakārī nāsi|| pariśuddhasya buddhasya mahānubhāvo'cintyaḥ | ākāśasadṛśam apratiṣṭhitaṁ vandāmyaham" ||| atha
31、bhagavantaṁ tābhirgāthābhirabhinandya, ratnākareṇa licchavikumāreṇa bhagavantam evamuktam- "bhagavan, ebhyo licchavikumārebhyaḥ paṁcaśatamātrebhyaḥ sarvebhyo'nuttarasamyak saṁbodhyāṁ saṁpratipannebhyo 'bodhisattvānāṁ pariśuddhaṁ buddhakṣetraṁ kim'- iti pariśuddhaṁ buddhakṣetraṁ pṛcchadbhyo bhagavatā
32、 tathāgatenaibhyo bodhisattvebhyaḥ pariśuddhaṁ buddhakṣetraṁ sūktam deśitaṁ syāt | evamukte, bhagavān ratnākarāya licchavikumārāya sādhukāram adāt- "sādhu sādhu kumāra | sādhu (yathā) tvaṁ pariśuddaṁ buddhakṣetram ārabhya, tathāgatam pṛcchasi | tena hi kumāra tvaṁ śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasi kur
33、u | bodhisattvānām pariśuddhaṁ buddha kṣetram ārabhya bhāṣiṣyehaṁ te"| -"sādhu bhagavan" | -ityuktvā licchavikumāro ratnākaraśva paṁcamātrāṇi licchavikumāraśatāni bhagavate pratyaśrauṣuaḥ | bhagavāṁstānevam āmantrayate sma- "kulaputra (|), sattvakṣetraḥ hi bodhisattvasya buddhakṣetram | tatkasya he
34、toaḥ ? yāvadbodhisattvaḥ sattvānupabṛṁhayati tāvadbuddhakṣetrasya parigrāhakaḥ | īdṛśasya buddhakṣetrasya parigrāhako yathā sattvā vinītā bhavanti | buddhakṣetrapraveśaṁ yathā sattvā buddhajñānapraveśaṁ gacchantyevaṁ rūpaṁ buddhakṣetram parigṛhṇāti | evaṁ rupaṁ buddhakṣetram parigṛhṇāti yathā buddha
35、kṣetrapraveśam-āryajātendriyotpādaṁ sattvā gacchanti | tat kasya hetoḥ ? kulaputrāḥ, bodhisattvānāṁ buddhakṣetraṁ hi sattvārthakriyotpattihetoaḥ | ratnākara, tadyathā- ākāśasame kicit kartukāmastathā kuryāt kiṁcāpyākāśe hi karaṇe cālaṁkāre ca tathā na yujyate | ratnākara sarvadharmān ākāśamān jñātvā
36、 bodhisatvo yathā sattvaparipācanārthāya buddhakṣetraṁ kartukāmastathā buddhakṣetraṁ kuryāt kiṁcāpi buddhakṣetram ākāśe hi karaṇe na yujyate, alaṁkāre na yujyate | "ratnākara, atha cāśayakṣetraṁ hi bidhisattvasya buddhakṣetraṁ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre śāṭhyamāyāpagatāḥ sattvā upapatsyante | kul
37、aputra, adhyāśayakṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvakuśalamūlasaṁbhāropacitavantaḥ sattvā upapatsyante | prayogakṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvakuśaladharmopasthitāḥ sattvā upapatsyante | bodhisattvasyodāracittotpādo bodh
38、isattvasya buddhakṣetraṁ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetre mahāyānāṁprasthitāḥ sattvā upapatsyante | dānakṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvasvaparityāginassattvā upapatsyante | śīlakṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetra
39、sarvāśayasahagatā daśakuśalakarmapathaparirakṣantaḥ sattvā upapatsyante | kṣāntikṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetre dvātriṁśallakṣaṇalaṁkṛtāḥ kṣāntidamaparamaśamathapāramitāḥ sattvā upapatsyante | vīryakṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmistadbodhiprāp
40、tibuddhakṣetre sarvakuśaladharmeṣvārabdhavīryāḥ sattvā upapatsyante | dhyānakṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetre smṛtisaṁprajanyasamāhitāḥ sattvā upatsyante; prajñākṣetraṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetre samyaktvaniyatasattvā up
41、apatsyante | catvāryapramāṇāni hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetre maitrīkaruṇāmuditopekṣāvihāriṇassattvā upapatsyante| catvāri saṁgrahavastūni hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvavimuktiparigṛhītāḥ sattvā upapatsyante | upāyakauśaly
42、aṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvopāyacaryāvicakṣaṇāḥ sattvā upapatsyante | saptatriśadbodhipakṣyadharmā hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmistadbodhiprāptibuddhakṣetre smṛtyupasthānasamyakpradhānarddhipādendriyabalabodhyaṁgamārgapratipattijñāḥ sattvāupapat
43、syante | pariṇāmanā cittaṁ hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvaguṇālaṁkārā āvirbhavanti | aṣṭākṣaṇapraśāntyupadeśo hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tadbodhiprāptibuddhakṣetre sarvāpāyā atyantasamucchinnāḥ; aṣṭākṣaṇā apagatā bhavanti | pratyātmaśikṣāpadasthitiśva parasyāp
44、acyanālāpo hi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetra āpattiśabdo'pi tu na nadyate | daśakuśalakarmapathapariśuddhirhi bodhisattvasya buddhakṣetraṁ; tasmiṁstadbodhiprāptibuddhakṣetre dhruvāyurmahābhogabrahmacaryasatyānuvartanavacanālaṁkāra- mañjuvākyābhedyaparṣannirbhinniniv
45、eśanakauśalyerṣyā- viprayogāvyāpādacittasamyagdṛṣṭisamanvāgatāḥ sattvā upapatsyante | "evaṁ, hi kulaputra, yādṛśo bodhisattvasya bodhicittotpādastādṛśo'pyāśayaḥ | yādṛśa āśayastādṛśo'pi prayogaḥ | yāvat prayogastāvaccādhyāśayaḥ | tāvadadhyāśayastāvacca nidhyaptiaḥ | yāvannidhyaptiatāvacca pratipatt
46、iaḥ | yāvat pratipattistāvacca pariṇāmanā | yāvat pariṇāmanā tāvaccopāyāḥ | yāvadupāyās tāvacca pariśuddhakṣetram| yathā pariśuddhakṣetram, pariśuddhasattvāstathā| yathā pariśuddhasattvāstathāpi pariśuddhajñānam| pariśuddhajñānaṁ yathā, tathāpi pariśuddhaśāsanam| yathā pariśuddhaśāsanaṁ, tathā ca pa
47、riśuddhajñānasādhanam pariśuddhajñānasādhanaṁ yathā, tathā punaḥ pariśuddhasvacittam | :tasmāt, kulaputra, bodhisattvena buddhakṣetrapariśuddhaniśvikīrṣayā svacittaparyavadāpanāya prayattavyam| tat kasya hetoḥ ? yathā bodhisattvasya cittaṁ pariśuddham, tādṛśe buddhakṣetram pariśuddham bhavati" | t
48、ato buddhānubhāvenāyuṣmataḥ śāriputrasyaitadabhūt- 'yadi yathā cittaṁ pariśuddham, tādṛśe bodhisattvasya buddhakṣetram pariśuddhaṁ bhavet, bhagavataḥ śākyamunerbodhisattvacaryā carataḥ, tasya cittanna pariśuddhaṁ kim, yathā buddhakṣetram evaṁ rupam pariśuddhanna dṛśyate'?- tasyaitadabhūt | atha bha
49、gavānāyuṣmataḥ śāriputrasya cetasaiva cetaḥ parivitarkam ājñāyāyuṣmantaṁ śāriputrametadavocat- "śāriputra, tat kiṁ manyase? sūryaśva candraḥ kinna pariśuddhau, yathā jātyandhairna dṛśyete ?"- abravīt-" no hīdaṁ, bhagavan| tairjātyandhairduṣkṛtam, na tu sūryeṇa ca candreṇa hi duṣkṛtam"| -avocat- "tat
50、hā hi, śāriputra, kenacit sattvena tathāgatasya buddhakṣetraguṇālaṅkāravyūho na dṛśyate, sa sattvājñānena hi doṣaḥ, na tu tathāgatena tasmin doṣaḥ| tathāgatasya buddhakṣetraṁ hi pariśuddham, kiṁ tu tvayā tanna dṛśyate" | tato brahmā śikhyāyuṣmantaṁ śāriputramevamabravīt- "bhadanta śāriputra, tathāg






